Kada auto počne trzati pri polasku, čudno radi u leru ili se ugasi dok stoji na semaforu - mnogi odmah pomisle na svjećice ili MAF senzor. Leptir gasa rijetko ko pomene u prvom redu. Ipak, na benzinskim motorima starijim od pet-šest godina, zaprljani leptir gasa jedan je od češćih uzroka tih simptoma - i jedno od jeftinijih rješenja ako ga uhvatite na vrijeme.
Šta je leptir gasa i zašto je bitan
Leptir gasa je ventil koji reguliše koliko vazduha ulazi u motor. Kada pritisnete gas, leptir se otvara i pušta više vazduha; ECU tada ubrizgava odgovarajuću količinu goriva. Idealna mješavina goriva i vazduha ključna je za stabilan rad motora na svim režimima.
Na modernim automobilima leptir gasa nema žičanu vezu sa papučicom - radi se elektronski, putem drive-by-wire sistema. ECU dobiva signal o položaju papučice i naređuje elektromotoru koliko da otvori leptir. To znači da senzor položaja mora raditi precizno, a sam ventil mora se glatko kretati bez otpora ili zadržavanja.
Kako se leptir gasa zaprlja
Tokom rada motora, dio para ulja i nečistoća iz karter-ventilacije prolazi kroz usisni sistem i vraća se nazad u granu. Te naslage se postepeno lijepe za unutrašnjost kućišta i po rubu leptira. Na motorima koji imaju trošno ulje, pokvareni PCV ventil ili dugo nisu servisirani, naslage rastu brže.
Benzinski motori s direktnim ubrizgavanjem (TSI, TFSI, GDI) posebno su skloni ovom problemu. Kod port-injection motora, gorivo prolazi kroz usisne kanale i donekle ispira naslage. Kod direktnog ubrizgavanja, gorivo ide direktno u cilindar - usisni kanal i leptir gasa ostaju bez te prirodne zaštite.
Simptomi prljavog ili neispravnog leptira gasa
Najlakše ih je prepoznati po tome kada se javljaju.
U leru, na semaforu ili u gužvi:
- Neravnomjerni ler - motor "pliva" između 600 i 900 o/min
- Auto se spontano ugasi, posebno kad je motor već zagrijan
- Vibracije veće nego inače, motor "šumi" dok stoji
Pri polasku ili laganoj vožnji:
- Trzanje pri blagom pritisku papučice gasa
- Kratko oklijevanje motora dok ne primi gas
- Sitno trzanje na konstantnoj brzini u gradu
Na hladnom motoru odmah po paljenju:
- Ler jako oscilira prvih trideset do šezdeset sekundi, pa se smiriva
- Motor teže drži ler u prvim minutama, a onda se stabilizuje
Kod drive-by-wire sistema zaprljani leptir može aktivirati i check engine lampicu - najčešće greške P0505, P2111 ili P2119, koje se odnose na kontrolu lera ili poziciju leptira.
Čišćenje - kada pomaže, a kada je uzalud
Čišćenje je efektivno kada je problem naslage, a ne mehanički ili električni kvar. Ima smisla na motorima s više od 80.000 do 100.000 km koji nikad nisu imali čišćenje leptira, ili kada simptomi upućuju na problem s lerom a dijagnostika ne pokazuje ozbiljne greške.
Čišćenje se radi posebnim sprejom za usisne komponente - ti sprejovi ne ostavljaju masne ostatke i brzo isparavaju. Bitno je napomenuti da WD-40 i obična sredstva za odmašćivanje nisu za to - mogu oštetiti gumene zaptivne prstene i senzor unutar kućišta, a nekad i pogoršati situaciju ako ostave film koji privuče još nečistoća.
Čišćenje ne pomaže ako:
- Je potenciometar (senzor položaja leptira) istrošen ili oštećen - tada je potrebna zamjena
- Postoji mehanički zazor u osovini leptira koji se osjeća kad ga pogurate prstom
- Check engine greške i dalje ostaju posle čišćenja
Adaptacija leptira - korak koji se preskače
Ovo je detalj koji mnogi propuste i posle čišćenja. Kod drive-by-wire sistema, ECU pamti baznu poziciju leptira u zatvorenom položaju. Kada se leptir pomakne, očisti ili zamijeni, ta vrijednost se mora resetovati - postupak koji se zove adaptacija ili throttle body relearn.
Bez adaptacije, ler može ostati nestabilan čak i na potpuno čistom leptiru. Motor ne zna više gdje mu je nulta pozicija i pokušava kompenzovati kako zna - to se najčešće vidi kao oscilujući ler ili kao ler koji je previsok prvih minuta dok se motor ne zagrije.
Procedura adaptacije razlikuje se od vozila do vozila. Na nekim modelima dovoljno je nekoliko paljenja i gašenja u određenom ritmu bez pokretanja motora; na drugima treba OBD interfejs i odgovarajući softver. Ako niste sigurni koji je postupak za vaš auto, bolje je da taj korak uradi radionica - loše urađena adaptacija može produžiti problem umjesto da ga riješi.
Kada je zamjena jedina opcija
Ako je kućište mehanički oštećeno, senzor položaja van dozvoljenog opsega ili greške i dalje ostaju posle čišćenja i adaptacije - dolazi u obzir zamjena cijelog kućišta. Postoje i kvalitetni remontovani komadi koji rade jednako dobro kao novi, a za starija vozila popularnijih marki obično su lako dostupni.
Zamjena leptira gasa sama po sebi nije zahvat koji traži rastavljanje motora - pristup je na većini benzinaca dobar i radi se za sat-dva. Adaptacija je i ovdje obavezna.
Ako vaš benzinac ima nestabilan ler ili trzuca pri polaskima, leptir gasa je dobro mjesto za početak dijagnostike - prije nego što posežete za skupljim komponentama. Zakažite termin i provjerimo stanje u radionici.